Doğum Borçlanması Nedir?

Av.Cem BORA ÇETİN

Doğum izni sürelerinin borçlanılması hukukumuza 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile girmiştir. Doğum ya da analık izni tıpkı getirilen diğer borçlanma haklarında olduğu gibi (doktora ve uzmanlık öğrenim süreleri, avukatlık staj süreleri, beraatla sonuçlanmak kaydıyla gözaltı veya tutuklulukta geçen süreler, grev veya lokavtta geçen süreler, askerlik süreleri, seçime katılacak adayların görevlerinden istifaları ile seçimler arasında geçen süreler vs.) Yasa gereği gelir ya da ücret elde edilemeden ve dolayısıyla prim de yatırılamadan geçirilen bir süredir. Yasakoyucu sosyal düşüncelerle çıkarlar dengesini ve adalet duygularını da gözeterek bu sürelerin sonradan prim ödenerek sigortalılıkta geçmiş gibi işlem görmesini hükme bağlamıştır. Bununla sigortalıların, hayatının belli bir döneminde elinde olmadan uğradığı kaybı bir ölçüde telafi edilmek istenmiştir.

Böylelikle doğum borçlanması yapan kadın sigortalı çalışmadan gün elde etmiş olur. Kadın sigortalılar genellikle emeklilik için gerekli yaş ve sigortalılık süresi şartını doldururlar ancak doğum nedeniyle iş hayatından uzak kaldıkları için prim ödeme gün sayısı şartını sağlayamazlar. Bu durumda doğum borçlanması devreye girer ve prim ödeme gün sayısını doldurma hakkı tanır. Doğum borçlanması ile prim ödeme gün sayısı artan kadın sigortalı emekli olma hakkına kavuşabilir.

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 41 uyarınca kadın sigortalılar kanun gereği kullandıkları ücretsiz doğum ve analık izni sürelerini borçlanabilirler. Doğum borçlanması en çok üç doğum ile çocuğun sağ doğması ve yaşaması şartına bağlıdır. Doğum izninin sonradan borçlanması söz konusu olduğunda doğum sırasında aktif sigortalı olma şartı da aranmaz. Doğum sırasında isteğe bağlı sigortalı olunması bu haktan yararlanmaya engel değildir. Yine bu haktan yararlanmak isteyen kadın aktif ya da pasif sigortalı olabilir.

 

 

Doğum Borçlanması Başvurusu Nereye Yapılır?

 

Doğum borçlanması başvurusunun kamu görevlileri dışındaki sigortalı kadınlar en son çalıştığı yerde bulunan Sosyal Güvelik İl Müdürlüğüne, kamu görevlileri ise Sosyal Güvenlik Kurumu Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Kamu Görevlileri Daire Başkanlığına yazılı başvuru ile yapılması gerekir.

 

 

Doğum Borçlanması Süreleri Ne kadardır?

 

  • Sigortalı kadının doğumdan sonraki sekiz haftalık, çoğul gebelik halinde ise on haftalık süreleri, doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışması halinde, doğum sonrası istirahat süresine eklenen süre dahil toplam istirahat süresi ile birlikte toplam iki yıllık süre borçlanılabilir.
  • Kadın sigortalılar doğum nedeniyle çalışamadıkları en fazla üç defa olmak üzere ikişer yıllık sürelerini (toplamda en fazla 6 yıla tekabül etmektedir.) borçlanabilir.
  • Doğum borçlanması talebinde bulunan kadın sigortalıların doğum yaptığı tarihten sonra adına primi ödenmiş süreler borçlanma hesabında dikkate alınmaz. Prim ödenmiş süreler iki yıllık süreden düşülerek kalan süre borçlandırılabilir.
  • Doğum borçlanması yapılacak sürede çocuğun vefat etmesi halinde vefat tarihine kadar olan süreler borçlanılabilir.
  • İlk doğumunu yaptıktan sonra iki yıl dolmadan ikinci doğumunu yapan kadın sigortalı, ilk doğumdan ikinci doğuma kadar geçen süre ile ikinci doğum için borçlanabileceği iki yıllık sürenin toplamı kadar geçen süreyi borçlanılabilir.

 

 

Doğum Borçlanması Tutarı Ne Kadardır?

 

Asgari ücretteki artışla birlikte doğum borçlanması tutarı da arttı. Doğum borçlanması tutarı 2018 yılı için günlük en düşük 18.96 liradan 21.64 liraya çıktı. Bu yıl tabandan borçlanması yapacak bir anne tek çocuk için (720 gün) en az 15 bin 580 lira, 2 çocuk için (1440 gün) 31 bin 162 lira, 3 çocuk için (2160 gün) 43 bin 6742 lira ödeyecek.

 

 

Doğum Borçlanması İle İlgili Sık Sorulanlar

 

  • Hizmet Borçlanması İşlemleri Hakkındaki 16.9.2010 tarih ve 2010/106 sayılı Genelge uyarıca ilk doğum yaptıktan sonra iki yıl dolmadan ikinci doğumunu yapan kadın sigortalı, ilk doğumdan ikinci doğuma kadar geçen süre ile ikinci doğum için borçlanabileceği iki yıllık sürenin toplamı kadar geçen süreyi borçlanabilir.
  • 4857 Sayılı İş Kanunu madde 74’te sözü edilen doğum öncesi sekiz ve doğum sonrası sekiz haftalık olmak üzere en çok on altı haftalık süreyi ve buna ek olarak talebi halinde verilen altı aya kadar ücretsiz izin hakkını borçlanabilirler.
  • 4/1(a) kapsamındaki kadın sigortalılar 4857 Sayılı İş Kanunu uyarınca kullandıkları ücretsiz analık ya da doğum iznini borçlanabilecekleri gibi buna ek olarak doğum tarihinden sonraki en çok iki yıllık süreyi de borçlanabilirler.
  • 4/1(c)’liler ise yani kamu görevlileri 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca doğumdan önceki sekiz ve doğumdan sonraki sekiz hafta olmak üzere on altı hafta doğum iznine sahiptirler. Ancak bu süre ücretli (aylıklı) olduğundan yasanın bu hükmüne göre borçlanma olanağı yoktur. Bununla beraber 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 108/3 uyarınca doğum yapan memurlara istekleri halinde 104. maddenin A bendinde belirtilen sürelerin ise (yani on altı haftalık, çoğul gebelik halinde ise on sekiz haftalık sürenin) bitiminden itibaren on iki aya kadar aylıksız izin hakkı tanımıştır. İşte kadın memurların doğum nedeniyle borçlanabilecekleri süre bu süredir. Belirtelim ki, memurların aylıksız izin sürelerini borçlanma olanağı 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 41/1a’dan başka madde 41/1c’de de düzenlenmiştir. Öyleyse kadın memur doğum borçlanmasını dilerse madde 41/1a dilerse 41/1c’ye göre isteyebilir. Hüküm ve sonuçları itibariyle ikisi arasında fark yoktur.
  • 4/1(b)’lilere (bağımsız çalışanlara) doğum borçlanması hakkı tanınmamıştır. 16.9.2010 tarih ve 2010/106 sayılı Genelge’de de açıkça 1479 sayılı Kanuna tabi olanların doğum izni borçlanması hakkından yararlanamayacakları ifade edilmiştir.
  • İki yaşını doldurmamış çocuğu eşiyle birlikte veya tek başına evlat edinen kadın sigortalılar da doğum borçlanması yapabilir. Diğer yandan, evlat edinilen çocuğu doğuran annenin de doğum borçlanması yapma hakkı bulunmaktadır. Evlat edinilen çocuğu doğuran anne doğumdan evlatlık verildiği süreye kadar olan geçen iki yılı borçlanabilir. Evlat edinen anne ise çocuğu evlat edindiği tarihten doğumdan sonraki iki yıllık sürenin dolduğu tarihe kadar olan süreyi borçlanabilir. İki yaşını doldurmuş çocuğu evlat edinen kadın sigortalıların ise doğum borçlanması yapma hakkı bulunmamaktadır.